Pierwszy trening dziecka: jak je przygotować i co zabrać

Co zabrać na pierwszy trening, a co może zaczekać

Najczęstszy błąd przed pierwszymi zajęciami to zakupy. Rodzic kupuje kimono, rękawice, ochraniacze na piszczele i torbę z nadrukiem, a potem okazuje się, że dziecko wolałoby pływać. Drugi, rzadziej zauważany błąd jest odwrotny: dziecko przychodzi w dżinsach, bez wody i bez ręcznika, bo nikt nie powiedział, że to w ogóle ma znaczenie.

Na pierwsze zajęcia potrzebne są cztery rzeczy, które prawdopodobnie już macie w domu. Reszta czeka na decyzję, czy dziecko zostaje.

Obuwie sportowe na liście nie występuje, bo zajęcia na macie odbywają się na boso. Buty zdejmuje się przed wejściem na matę i nie wchodzi w nich na nią nigdy, również w czasie przerwy. To nie jest zwyczaj, tylko podstawa higieny maty, o której niżej.

Jak ubrać dziecko na zajęcia chwytne i na zajęcia z uderzeniami

Sporty walki dzielą się z punktu widzenia stroju na dwie grupy i to rozróżnienie oszczędza pieniądze. W sportach chwytnych, czyli w brazylijskim jiu jitsu, zapasach czy judo, strój jest narzędziem: chwyta się za niego, ciągnie i obraca. Dlatego musi być mocny i dlatego musi być czysty. W sportach uderzanych strój jest tylko ubraniem, a pieniądze idą na ochraniacze.

Przepisy International Brazilian Jiu-Jitsu Federation dotyczące stroju są pod tym względem bezlitośnie konkretne: kimono nie może mieć rozdarć ani śladów naprawy, nie może być mokre ani brudne i nie może wydzielać nieprzyjemnego zapachu. To nie jest kaprys sędziów. Mokre i brudne kimono to środowisko hodowlane dla grzybów i bakterii, a mata jest wspólna.

Jedna uwaga o pieniądzach. Sprzęt dla dziecka kupuje się na jeden sezon, a nie na trzy. Kimono kupione "na wyrost" o dwa rozmiary zwisa, plącze się przy chwytach i utrudnia naukę, a przy okazji łamie przepisy zawodów, gdzie długość spodni i rękawów jest mierzona. Jeżeli porównujecie jeszcze dyscypliny, zebraliśmy je w tekście o tym, od jakiego wieku dziecko może trenować sporty walki.

Czy na pierwszy trening potrzebne jest zaświadczenie od lekarza

Tu krąży więcej mitów niż w jakiejkolwiek innej części tematu. Zacznijmy od tego, co mówi ustawa. Art. 37 ust. 1 ustawy o sporcie nakłada obowiązek uzyskania orzeczenia lekarskiego o stanie zdrowia umożliwiającym bezpieczne uczestnictwo na zawodnika uczestniczącego we współzawodnictwie sportowym organizowanym przez polski związek sportowy. Dziecko, które przyszło na jedne zajęcia próbne do grupy rekreacyjnej, nie jest takim zawodnikiem.

Z tego wynika praktyczna odpowiedź: na pierwszy trening orzeczenie zwykle nie jest potrzebne, natomiast klub ma prawo wymagać oświadczenia rodzica o braku przeciwwskazań do wysiłku i w wielu miejscach to robi. Wymóg staje się realny w dwóch momentach: gdy dziecko zaczyna trenować regularnie i gdy ma wystartować w zawodach.

Procedura jest przy tym prostsza, niż wygląda na forach. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 lutego 2019 roku, zmieniające rozporządzenie o kwalifikacjach lekarzy uprawnionych do wydawania orzeczeń, dodało przepis, zgodnie z którym dzieciom i młodzieży do ukończenia 19 roku życia orzeczenie może wydać również lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, na podstawie profilaktycznego badania lekarskiego, czyli bilansu zdrowia, oraz posiadanej dokumentacji medycznej. Jeżeli lekarz uzna, że potrzeba więcej, wystawia skierowanie do lekarza uprawnionego. Nie trzeba więc od razu szukać specjalisty medycyny sportowej.

Warto wiedzieć, co wchodzi w zakres badań, bo to pokazuje, dlaczego sporty walki są traktowane osobno.

Ostatni wiersz tej tabeli jest tym, o który rodzic powinien dopytać w klubie, a prawie nikt nie pyta. Badanie kontrolne po urazie głowy nie jest opcją do rozważenia, tylko elementem systemu. Klub, który po mocnym zderzeniu głów na treningu odsyła dziecko do lekarza i czeka na zgodę, zachowuje się prawidłowo, nawet jeżeli rodzic uważa, że przesadza.

Czy dziecko jest ubezpieczone na zajęciach próbnych

Pytanie wygląda technicznie, a jest jednym z najważniejszych i najrzadziej zadawanych przed zapisem. Art. 38 ust. 1 ustawy o sporcie obejmuje obowiązkowym ubezpieczeniem od następstw nieszczęśliwych wypadków zawodnika uczestniczącego we współzawodnictwie sportowym organizowanym przez polski związek sportowy oraz zawodnika kadry narodowej. Ust. 2 wskazuje, kto płaci: obowiązek spoczywa na klubie sportowym będącym członkiem polskiego związku sportowego, a przy kadrze narodowej na związku.

Przełóżmy to na sytuację siedmiolatka na pierwszych zajęciach BJJ. Dziecko nie startuje we współzawodnictwie organizowanym przez polski związek sportowy, więc ustawowy obowiązek ubezpieczenia go nie obejmuje. Z czego nie wynika, że jest bez ochrony, bo:

• klub może mieć własną polisę zbiorową dla uczestników zajęć i wielu klubów ją ma, tylko nie pisze o tym na stronie
• szkolna polisa NNW często obejmuje także zajęcia pozalekcyjne i sport amatorski, ale nie zawsze sporty walki, i to trzeba sprawdzić w warunkach umowy, nie w ulotce
• obiekt, w którym odbywają się zajęcia, ma własne ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej, które dotyczy jednak szkód wyrządzonych przez obiekt, nie urazów typowych dla treningu

Pytanie do klubu brzmi więc: czy uczestnicy zajęć są objęci polisą NNW, jaki jest zakres i od kiedy obowiązuje, od pierwszego treningu czy od opłacenia składki. Odpowiedź "jakoś to będzie" jest odpowiedzią. Szerszą listę pytań przed zapisem zebraliśmy w artykule o tym, jak wybrać klub dla dziecka.

Co dziecko ma zjeść i wypić przed treningiem

Najczęstszy scenariusz w grupach dziecięcych o godzinie siedemnastej: dziecko wychodzi ze szkoły, zjada obiad w pośpiechu dwadzieścia minut przed zajęciami albo nie zjada nic od drugiego śniadania. Pierwszy wariant kończy się mdłościami przy przewrotach, drugi spadkiem koncentracji w drugiej połowie treningu i płaczem o byle co.

Stanowisko Sports Dietitians Australia dotyczące żywienia młodych zawodników jest tu praktyczne. Zalecenia dla młodzieży trenującej mówią o umiarkowaniu dopasowanym do dziennego obciążenia treningowego i o regularnym rozłożeniu dobrej jakości węglowodanów i białka w ciągu dnia, zwłaszcza w okresie bezpośrednio po treningu. Osobno wskazuje się na podaż wapnia, witaminy D i żelaza jako składników o podwyższonym ryzyku niedoboru u młodych sportowców. I wprost: potrzeby mają być pokrywane zwykłym jedzeniem, a nie suplementami, bo rekomendowanie suplementów rozwijającemu się zawodnikowi przesadnie podkreśla ich wpływ na wynik względem samego treningu i diety.

Rozpisane na praktykę: lekki posiłek z węglowodanami na półtorej do dwóch godzin przed zajęciami, a jeżeli nie ma na to czasu, mała przekąska, na przykład banan albo kanapka, na pół godziny przed. Po treningu normalna kolacja, nie batonik proteinowy.

Z nawodnieniem sprawa jest jeszcze prostsza i jeszcze bardziej zaniedbana. To samo stanowisko wskazuje, że młodzi zawodnicy powinni mieć dostęp do czystych, chłodnych płynów w wystarczającej ilości przed, w trakcie i po zajęciach. Dane mówią, że tak się nie dzieje. W badaniu młodzieżowych piłkarzy z europejskiej akademii, opublikowanym w Journal of Sports Science and Medicine, uczestnicy uzupełnili średnio około 71 procent utraconych płynów w trzech kolejnych sesjach treningowych, a większość z nich budziła się już odwodniona według gęstości moczu powyżej 1,020. W badaniu 306 hiszpańskich zawodników w wieku od 12 do 16 lat średnie spożycie wody w czasie meczu wyniosło 229 mililitrów, a 64,9 procent uczestników było odwodnionych, przy czym około 10 procent nie wypiło w czasie meczu nic.

Wnioski dla rodzica są trzy: butelka w torbie zawsze, woda wystarcza, a napoje energetyczne na treningu dziecka nie mają czego szukać. Czwarty wniosek dotyczy prowadzącego: przerwa na picie w połowie zajęć to element metodyki, nie strata czasu.

Ile dziecko powinno spać przed treningiem

Ten punkt wygląda jak wypełniacz, a w praktyce decyduje o tym, czy pierwszy trening będzie udany. Stanowisko konsensusowe American Academy of Sleep Medicine z 2016 roku zaleca, żeby dzieci w wieku od 6 do 12 lat spały regularnie od 9 do 12 godzin na dobę, a młodzież od 13 do 18 lat od 8 do 10 godzin.

Dokument wymienia też, co się dzieje przy regularnie krótszym snie: problemy z uwagą, zachowaniem i uczeniem się oraz podwyższone ryzyko wypadków i urazów, nadciśnienia, otyłości, cukrzycy i depresji. U nastolatków krótki sen wiąże się dodatkowo ze zwiększonym ryzykiem samookaleczeń i myśli samobójczych.

Dwa pierwsze punkty z tej listy są dokładnie tym, co widać na macie. Dziecko niedospane wolniej uczy się nowego ruchu, słabiej kontroluje własne ciało w parze i częściej zderza się z kolegą. Jeżeli pierwszy trening wypada w dniu, w którym dziecko spało sześć godzin, lepiej przesunąć go o dwa dni niż tłumaczyć potem, dlaczego "mu nie wyszło".

Jak higiena na macie chroni przed zakażeniami skóry

Rodzice pytają o kontuzje, a najczęstszym powodem przerwy w treningach w sportach chwytnych są zakażenia skóry. W przeglądzie chorób zakaźnych w sporcie, cytowanym w stanowisku National Athletic Trainers' Association, 56 procent wszystkich opisanych zakażeń miało manifestację skórną.

Stanowisko NATA dotyczące chorób skóry zawiera zalecenia, które w klubie sportów walki warto traktować jako regulamin, a nie dobre rady.

• Prysznic po każdym treningu i po każdych zawodach, z mydłem o działaniu przeciwbakteryjnym, na całym ciele
• Codzienne pranie stroju treningowego, bielizny i odzieży zewnętrznej używanej na zajęciach
• Codzienna dezynfekcja sprzętu osobistego, na przykład ochraniaczy na kolana i stawy, w sposób zalecany przez producenta
• Zakaz dzielenia ręczników, sprzętu, butelek na wodę, jednorazowych maszynek i maszynek do włosów
• Czyszczenie i dezynfekcja powierzchni często dotykanych, w tym mat zapaśniczych, stołów do zabiegów, ław w szatni i podłóg, środkami zarejestrowanymi do tego celu i zgodnie z podanym przez producenta stężeniem oraz czasem kontaktu
• Mycie rąk mydłem antyseptycznym przy widocznym zabrudzeniu, z energicznym pocieraniem przez co najmniej 15 sekund
• Zgłaszanie prowadzącemu każdego otarcia, zadrapania i każdej nowej zmiany na skórze, a świeże rany zakrywa się opatrunkiem do czasu zagojenia
• Zakaz korzystania z wanien z hydromasażem i wspólnych wanien przez osoby z otwartymi ranami

Druga część tych zaleceń dotyczy sytuacji, w której zakażenie już jest. Dla rodzica to najważniejsza informacja, bo stawia granicę między "katarek, idziemy" a "zostajemy w domu".

Jeden wniosek praktyczny dla pierwszego treningu: krótko obcięte paznokcie i czysty strój nie są kwestią dobrego wychowania, ale najtańszą dostępną profilaktyką. Drugi: klub, w którym nikt nie czyści maty i nie ma mydła w łazience, odpowiedział właśnie na kilka innych pytań o swoją jakość.

Czy ochraniacz na zęby jest potrzebny od pierwszego dnia

Odpowiedź zależy od rodzaju zajęć. Na pierwszym treningu brazylijskiego jiu jitsu, zapasów czy grapplingu, gdzie nie ma uderzeń, ochraniacz nie jest konieczny. W boksie, kickboxingu i MMA jest, i to od pierwszego kontaktu z partnerem, a nie od pierwszego sparingu.

Polityka American Academy of Pediatric Dentistry dotycząca zapobiegania urazom twarzoczaszki w sporcie, przyjęta w 1991 roku i aktualizowana później, podaje kilka liczb wartych znajomości. W latach od 1990 do 2003 w Stanach Zjednoczonych notowano średnio 22 tysiące urazów zębów rocznie u dzieci poniżej 18 roku życia, co odpowiada około 31,6 urazu na 100 tysięcy dzieci i młodzieży. W przeglądzie systematycznym odsetek zawodników, którzy doświadczyli urazu zęba, wahał się od 10 do 61 procent. Dokument stwierdza też, że w większości zgłoszonych urazów zawodnik nie miał ochraniacza, oraz że uraz może wystąpić także wtedy, gdy ochraniacz jest założony. Koszt leczenia wybitego zęba u nastolatka w perspektywie całego życia może dojść do 20 tysięcy dolarów.

Co do wyboru: dokument wskazuje, że ochraniacz wykonywany indywidualnie na modelu zęba jest lepszy pod względem utrzymania, ochrony i komfortu, a gdy nie jest dostępny, ochraniacz formowany w gorącej wodzie jest lepszy niż gotowy ochraniacz uniwersalny. Ten ostatni trzyma się tylko przy zaciśniętych zębach, co utrudnia oddychanie i mówienie. U dzieci dochodzi dodatkowy problem: ochraniacz wykonany indywidualnie może przestać pasować niedługo po pobraniu wycisku, bo zęby mleczne wypadają, a stałe się wyrzynają.

Praktyczny wniosek: na start ochraniacz formowany w domu w gorącej wodzie, w rozmiarze dziecięcym, sprawdzany co sezon. Warto przy tym wiedzieć, że sam ochraniacz nie jest ochroną przed wstrząśnieniem mózgu, a dane o jego wpływie na ryzyko wstrząsu dokument podaje jako sugestię z jednej pracy, nie jako fakt ustalony.

Co powiedzieć dziecku przed wyjściem z domu

Trzy zdania wystarczą i warto, żeby były akurat te. Pierwsze: "idziemy popatrzeć i spróbować, nie musisz nic umieć". Drugie: "jeżeli czegoś nie rozumiesz, pytasz trenera, nie mnie". Trzecie: "jeżeli coś boli albo chcesz do toalety, mówisz od razu".

Zdania, których lepiej nie mówić, są równie przewidywalne. "Pokaż im, co umiesz" ustawia dziecko w rywalizacji w pierwszej minucie. "Nie bój się" podsuwa myśl, że jest czego. "Tylko mi się nie rozpłacz" robi jedno i drugie naraz.

Jeżeli dziecko pyta, czy będzie musiało się z kimś bić, odpowiedź jest zwyczajnie zgodna z prawdą: na pierwszym treningu nie. W grupach dziecięcych pierwsze zajęcia to rozgrzewka, nauka padów i przewrotów, jedna lub dwie proste techniki i zabawy ruchowe, a nie sparing. Osobno zebraliśmy badania w tekście o tym, czy sporty walki uczą agresji, bo to drugie pytanie, które dzieci i rodzice zadają przed startem.

Przy dzieciach nieśmiałych działa jedna rzecz, o której rzadko się mówi: przyjście piętnaście minut wcześniej. Dziecko wchodzi na pustą salę, widzi, gdzie się przebrać i gdzie postawić butelkę, i poznaje prowadzącego bez widowni. Dla części dzieci to różnica między "nie chcę tam iść" a "poszło".

Co rodzic robi w czasie pierwszego treningu

Patrzy i milczy. To nie jest złośliwość, tylko najskuteczniejsza rzecz, jaką można w tym momencie zrobić. Dziecko, do którego mówi jednocześnie trener i rodzic, przestaje słuchać obu. Zaoszczędzony czas warto przeznaczyć na obserwację, bo pierwszy trening jest jednocześnie waszym egzaminem dla klubu.

• Czy prowadzący wie, ile dzieci ma dzisiaj na sali, i czy reaguje, gdy ktoś wychodzi z pola widzenia
• Czy ktokolwiek zajął się nowym dzieckiem: pokazał szatnię, wodę, toaletę, przydzielił partnera
• Czy pary dobierane są według wagi i poziomu, a nie według tego, kto z kim stoi
• Czy rozgrzewka i ćwiczenia odpowiadają wiekowi grupy, czy są skróconą wersją treningu dorosłych
• Czy jest przerwa na wodę i czy dzieci mogą napić się bez pytania o pozwolenie
• Czy w sali jest apteczka i czy prowadzący wie, gdzie ona stoi
• Jak prowadzący reaguje na błąd dziecka i na płacz, bo to jest ta sama informacja z dwóch stron
• W jakim stanie dzieci wychodzą z maty: zmęczone i spokojne czy upokorzone

Warto przy tym wiedzieć, że sposób prowadzenia zajęć i rozmowy z dziećmi nie jest cechą wrodzoną trenera. Metaanaliza Bengtssona i współpracowników z 2023 roku objęła 33 badania programów rozwijających umiejętności interpersonalne trenerów i rodziców, z czego 27 weszło do obliczeń, i wykazała istotne efekty małej oraz średniej wielkości na część wskaźników u młodych zawodników, w tym na klimat zorientowany na zadanie, przyjemność z uprawiania sportu i poziom lęku. Krótko: to się daje wyszkolić i warto pytać, czy klub to robi.

Jeżeli klub w ogóle nie wpuszcza rodziców na pierwsze zajęcia i nie podaje powodu, jest to sygnał ostrzegawczy. Jeżeli wpuszcza, ale prosi, żeby usiąść z boku i nie komentować, jest to normalna zasada metodyczna.

Jak wygląda pierwszy trening i ile trwa

W naszych grupach dziecięcych pierwszy trening jest próbny i bezpłatny, a grupę dobieramy do wieku i poziomu po rozmowie telefonicznej. Zajęcia dla dzieci i młodzieży prowadzimy w dwóch salach: przy ulicy Wesołej 14 i przy ulicy Waryńskiego 26 w Białymstoku. Aktualne godziny grup dziecięcych są w grafiku, a zajęcia z dopiskiem Podstawy są przeznaczone dla osób bez doświadczenia.

Schemat zajęć w grupie dziecięcej jest w sportach chwytnych powtarzalny: rozgrzewka ogólna i zabawy ruchowe, nauka bezpiecznego padania i przewrotów, jedna lub dwie techniki w parach, na koniec gry zadaniowe. W grupach z uderzeniami zamiast parteru są tarcze i praca na dystans, bez kontaktu z głową u początkujących dzieci. Sparingi w obu przypadkach pojawiają się dopiero wtedy, gdy dziecko opanuje podstawy bezpieczeństwa, a decyzję podejmuje prowadzący, nie rodzic ani dziecko.

Jedna rzecz, o której warto wiedzieć z góry: pierwszy trening bywa dla dziecka nudniejszy, niż się spodziewa, bo padów i przewrotów uczy się w powtórzeniach. To normalne i nie jest powodem do zmiany klubu. Powodem do rozmowy jest natomiast sytuacja, w której dziecko przez cały trening nie zrobiło nic poza stawaniem w kolejce.

Chcesz najpierw poczytać o konkretnych sekcjach? Mamy osobne strony brazylijskiego jiu jitsu, MMA i boksu, a dokumenty do pobrania, w tym deklarację członkowską i zgodę opiekuna, zebraliśmy w zakładce dokumenty.

O co zapytać dziecko po treningu i kiedy wrócić

Pierwsze pytanie decyduje o drugim treningu. "Co było fajne" otwiera rozmowę. "Jak ci poszło" wprowadza ocenę, której na pierwszych zajęciach nie ma sensu wprowadzać. "Wygrałeś z kimś" ustawia dziecku cały sport w jednej, najgorszej ramie.

Dobre pytania po pierwszym treningu to: co robiliście, czego nowego się nauczyłeś, kto był twoim partnerem, czy coś było niezrozumiałe, czy chcesz przyjść jeszcze raz. Ostatnie jest najważniejsze i odpowiedź "nie wiem" po jednych zajęciach jest zupełnie w normie.

Co do decyzji: jedne zajęcia to za mało, żeby ocenić dyscyplinę. Rozsądna reguła to trzy treningi, zanim cokolwiek się kupi i zanim cokolwiek się przesądzi. Dziecko na pierwszym treningu ocenia głównie to, czy było mu dobrze w grupie, a nie czy lubi akurat ten sport.

Warto przy tej okazji znać dane o rezygnacjach. Przegląd systematyczny Crane i Temple z 2015 roku, obejmujący 43 badania wyłonione z 557 publikacji, pogrupował powody odchodzenia dzieci i młodzieży ze zorganizowanego sportu w pięć kategorii, wśród których były czynniki wewnątrzosobowe, takie jak spadek przyjemności i poczucie braku kompetencji, oraz czynniki międzyosobowe, w tym relacje z trenerem i grupą. Wniosek dla rodzica jest jeden: dziecko nie zostaje w sporcie dlatego, że ma dobry sprzęt, ale dlatego, że dobrze się czuje w grupie i widzi własne postępy.

Czego pierwszy trening NIE rozstrzyga

Nie rozstrzyga, czy to dyscyplina dla twojego dziecka. Jedne zajęcia pokazują głównie atmosferę i sposób prowadzenia. Dopasowanie do temperamentu widać po kilku tygodniach, a nie po pięćdziesięciu minutach.

Nie rozstrzyga, czy dziecko ma talent. Na pierwszym treningu widać koordynację i to, czy dziecko słucha instrukcji. To dwie zmienne, które zmieniają się wraz z dojrzewaniem i nie przewidują niczego na dziesięć lat w przód.

Nie zastępuje badania lekarskiego. Jeżeli dziecko ma jakiekolwiek problemy zdrowotne, konsultacja z lekarzem powinna być przed pierwszym treningiem, a nie zamiast niego.

Nie rozwiąże problemów, z którymi dziecko przychodzi. Trening daje regularność, przynależność i doświadczenie radzenia sobie z trudnością. Nie leczy zaburzeń lękowych, trudności szkolnych ani konfliktu w domu. Jeżeli problem jest po tej stronie, prowadzimy osobno pomoc psychologiczną dla dzieci i rodzin oraz psychologię sportu dla zawodników i rodziców.

Nie zwalnia rodzica z obserwacji w kolejnych miesiącach. Grupa, prowadzący i liczebność zmieniają się w trakcie roku. Klub oceniony we wrześniu to nie jest ten sam klub w marcu.

Od czego zacząć

Kolejność, która oszczędza czas i pieniądze. Telefon i ustalenie grupy do wieku dziecka. Jedne zajęcia próbne w stroju, który już macie, z wodą i ręcznikiem. Trzy treningi przed jakimikolwiek zakupami. Dopiero potem kimono albo rękawice, deklaracja i składka. Orzeczenie lekarskie wtedy, gdy dziecko zaczyna trenować regularnie, i obowiązkowo przed pierwszymi zawodami.

W Białymstoku zajęcia próbne umawiamy telefonicznie pod numerem +48 602 388 911 albo przez formularz kontaktowy. Nabory prowadzimy cały rok, więc nie trzeba czekać na wrzesień. Możesz zostać na sali i popatrzeć, a pytania z listy powyżej zadać prowadzącemu po zajęciach.

Najczęstsze pytania

Stowarzyszenie BESTIOS, organizacja pożytku publicznego z Białegostoku, działa od 2011 roku. Prowadzimy sekcje MMA, BJJ, boksu i Systemy w dwóch salach w Białymstoku, w tym grupy dziecięce, oraz szkolimy instruktorów i trenerów sportu.

Nadzór merytoryczny nad częścią psychologiczną programów szkoleniowych sprawuje Marek Porycki, psycholog, mediator i biegły sądowy, prezes zarządu stowarzyszenia.

« Wróć do sekcji sportowych